İmkansız bir eylem olarak okumak ya da ‘Yanlış Okuma Haritası’: Şiir nasıl okunmalıdır?

featured
service
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

Murad Karabulut

Bir şiirin nasıl okunması gerektiğine dair sayısız patika ve mana seviyesi vardır. Şair, içerisinde bulunduğu vakte yazıyla tanıklık ederken okur da o vakti anlamlandırma ve gündelik ömrü deneyimleme biçimlerini okuyarak zenginleştirir. Tam da bu zenginlik ve farklılıklar nedeniyle şiirlerin nasıl okunması gerektiğine dair birçok karşılık alınabilir. Harold Bloom, ‘Yanlış Okuma Haritası’ ile hem şiirin nasıl okunması gerektiğine bir karşılık arıyor hem de şiirin pratik tenkidine yöneliyor.

Bloom’a nazaran okumak, gecikmiş ve neredeyse imkansız bir aksiyondur. Okuma aksiyonu, bireyler açısından her vakit bir karar verme hareketi olarak gerçekleşir. Karar verilen husus ise belirsizliğe gerçek meyleden mana üzerinedir. Muharrire nazaran mana yalnızca metine içkin ve metin ile okur ortasındaki bir düzlemde gerçekleşmez. Evvelki metinlerin de içerisinde bulunduğu bir metinlerarası bağların sonucu olarak var olur. Böylece her okur için mana biraz da evvelki metinlerin yahut metinlerin müellifleri olarak şairlerin etkilediği eleştirel bir hareket yani bir yanlış okuma yahut yanılgıdır. Bu nedenle de okumanın kendisi yanlış yazmak ve yanlış yazmak da bir okumaktır. Fakat yine görmek için uğraşan revizyoncular “daha gerçek bir hedefe” yönelmiş olurlar. Müellifin çizdiği ve birinci bakışta dar gözüken bu çerçevede gerçek şairler nasıl var olacaklardır ve şiir kendi varlığını nasıl ortaya çıkaracaktır?

Yanlış Okuma Haritası, Harold Bloom, Mütercim: Nazmi Ağıl , Ahmet Ölmez, 256 syf., Ketebe Yayınları, 2023.

Şiirin kendisini var ettiği yer şiirsel etkilenmenin bir sonucudur diyor müellif. Her şair ve şiir kendisinden evvelki açılan alandan etkilenerek var olur, o alandan kurtulmaya çalışır ve günü geldiğinde kendisini var eden o alana tekrar yönelir. Hasebiyle her şair birebir vakitte diğer bir şairin selefidir. Lakin bu selef ilgisinde şairler kendi seleflerini seçemezler. Tıpkı babalarını seçemeyen çocuklar üzere “kuvvetli şairler” de kendi “kuvvetli şairlerine” gerçek yönelirler ve tam aksisi de tıpkı biçimde işlemektedir. İsteği gerçekleşen en kuvvetli şairlerde bile etkilenerek varlık kazanmanın tasası her daim devam eder. Şairler hayaletlerle çaba ederek selef oldukları şairlerin yükümlülüğünden, onların tartısından kurtulmaya çalışırlar. Hiçbir insanın göğüs geremeyeceği haşin bir maceraya, şiir yazmaya sürüklenirler. Şiirleri ne diğer özneler hakkında ne de kendileri hakkındadır. Müellife nazaran her şairin şiiri özü gereği diğer şiirler hakkındadır. Nasıl ki bir insan ebeveynine bir cevapsa, bir şiirde öbür bir şaire karşılık olarak yazılmaktadır. Ama seleflerin yapması gereken direkt bir taklit değildir. Şiirlerinin mana kazanması için babalarını yanlış yorumlamaları, onları tekrar yazmaları gerekmektedir. Babaları şairlerin içerisinde yaşayan meyyit bir şairdir. Genç şair şiir yazmak için faniliği reddetmeli ve ölülerle konuşmalıdır. Şairler babalarından, içlerindeki ötekinin, şeytanın sesinden ne kadar uzağa düşerlerse şiirleri de o kadar varlık kazanmaya başlar. Lakin bu uzaklık kendilerinden evvel birikenin belirlediği bir alan içerisinde yani geleneğin içerisinde tanımlanmalıdır. Zira ebeveynini şiddetle reddedersen onların gecikmiş bir türevine dönüşürsün, şairlerin kendilerini özgürleştirmek için onların hakikatini kucaklamaları gerekir. Bu hakikat bir zorbalık ve eksiklik olarak kendini dayatabilir lakin gelenek olmadan da müellife nazaran hiçbir şey olmaz. Bloom taklit olmadan yazamazsın, öğretemezsin, düşünemezsin, okuyamazsın demektedir. Şairin taklit ettiği şey de diğer birisinin yaptığı şeyler, yani onun yazısı, öğretimi, niyeti yahut okumasıdır. Şairin kendisinden evvelki şairle olan malumat bağı gelenektir ve gelenek bir jenerasyonu aşan, genel olarak taşan bir etkilenme biçimidir.

Bloom’a nazaran bilinen her şiir şiirler ortası bir müsabaka olarak başlar. Şiirde temas, öteki bir şiirle temas manasına gelir. Müellifin etkilenme olarak isimlendirdiği şey, şiirlerin birbiriyle kurduğu çeşitli ilgilerin tamamını kapsar ve son derece şuurlu bir mecaz olarak yapılır. Bloom, lisanda bir şey üretebilmek için bir mecaza başvurulması gerektiği ve lisanın mecazi kullanımının yeni bir şey söylemek yahut kastetmek olduğunu vurgulamaktadır. Bu manasıyla bir süreç olarak şiirsel gelişim içerisindeki ahenk ve asimilasyonlar da metinler ortası gizlice yapılan bir mukaveleye dayanmaktadır. Muharrire nazaran kuvvetli bir şair olabilmek için okur, şair yanlış okumaya tekabül eden bir mecaz yahut savunmayla işe başlamalıdır. Ancak bütün bu eforlara ve geleneklere karşın muharrir okumak neredeyse imkansızdır demektedir ve her okurun şiirlerle olan ilgisinde bir gecikmişlik hali olduğunu söylemektedir.

Harold Bloom, ‘Yanlış Okuma Haritası’nda Milton, Wordsworth, Shelley, Keats, Tennyson, Whitman, Dickinson, Stevens, Warren, Ammons ve Ashbery üzere birçok şairin kısımlarından örnekler vermektedir. Birebir vakitte Robert Browning’in ‘Child Roland Kara Kuleye Nasıl Girdi’ şiiri üzerine bir okuma yapıp haritanın nasıl kullanılacağını da örneklendirmektedir. Şiirin nasıl okunması gerektiğine dair yöntemsel bir teklif sunan kitap şairler ile selefleri ortasındaki edebi mirasa da bir katkı sağlamaktadır.

0
be_endim
Beğendim
0
_zg_n
Üzgün
0
be_enmedim
Beğenmedim
0
_a_rm_
Şaşırmış
0
vir_sl_
Virüslü
İmkansız bir eylem olarak okumak ya da ‘Yanlış Okuma Haritası’: Şiir nasıl okunmalıdır?

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Giriş Yap

Giriş Yap

HWH ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!